Ouderbetrokkenheid: Vraag en antwoord

Ouderbetrokkenheid bestaat al zolang er scholen zijn. Toch roept de dagelijkse praktijk rond ouderbetrokkenheid op veel scholen vragen op. Sommige zijn praktisch van aard (welke instrumenten zet de school in om het contact met ouders te intensiveren?), andere strategisch: wat wil de school eigenlijk met ouders? In de onderstaande rubriek vindt u een aantal antwoorden op veel voorkomende vragen.


	Wat is ouderbetrokkenheid?

	Waarom is het belangrijk om te werken aan ouderbetrokkenheid?

	Levert ouderbetrokkenheid, behalve een optimaal verloop van de schoolcarrière, nog op andere terreinen winst op?

	Waarom staat ouderbetrokkenheid de laatste tijd zo sterk in de belangstelling?

	Waarom wordt ouderbetrokkenheid nogal eens in adem genoemd met inburgering?

	De begrippen ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie worden vaak door elkaar gebruikt. Wat is het verschil?

	Er zijn talloze manieren om ouderbetrokkenheid te stimuleren. Hoe bepalen we wat het beste bij onze school past?

	Wat is een ouderplan?

	Hoe stel je een ouderplan op?

	Op een toenemend aantal scholen is een oudercontactmedewerker actief. Wat is de meerwaarde van deze functie?

	Als directie willen we graag de betrokkenheid van ouders vergroten. Maar bij veel leerkrachten bestaat er nog de nodige weerstand. Hoe gaan we daar mee om?

	We hebben op onze school al vaak geprobeerd om ouders in beweging te krijgen. Maar of het nou gaat om ouderavonden, thema-avonden of de OR: de respons is telkens minimaal. Wat kunnen we verder doen om ouders te mobiliseren?

	We willen graag starten met huisbezoeken. Hoe moeten we dat aanpakken?

	Op onze school zijn wel 100 verschillende nationaliteiten vertegenwoordigd. Hoe kunnen we die allemaal bij de school betrekken?

	Op onze school vinden de activiteiten voor ouders vooral op ad hoc basis plaats. Hoe zorgen we dat ouderbetrokkenheid een structureel onderdeel wordt van het schoolbeleid?

	Hoe zorgen we ervoor dat de verantwoordelijkheid voor ouderbetrokkenheid niet op een persoon neerkomt?

	Betrokken ouders zijn prachtig, maar we willen niet dat ouders teveel op school rondlopen of zich overal mee bemoeien. Hoe houden we zelf de regie?

	Een paar jaar geleden was ouderbetrokkenheid een hot item op onze school. Maar het enthousiasme van het begin is helaas voor een groot deel weggeëbd. Hoe zorgen we ervoor dat ouderbetrokkenheid een actueel onderwerp blijft?


Wat is ouderbetrokkenheid?
Ouderbetrokkenheid betekent in essentie niets anders dan dat ouders meeleven met het wel en wee van hun kind. In het onderwijs wordt de term gebruikt om aan te geven dat ouders een onmisbare schakel zijn in de relatie tussen school en leerling. Ouders en school hebben elkaar gedurende de hele schoolcarrière - van voorschool tot en met voortgezet onderwijs - nodig: als partners in de opvoeding, als klankbord, in de medezeggenschap op school, als vrijwilliger of ‘gewoon’ als gesprekspartner.



Waarom is het belangrijk om te werken aan ouderbetrokkenheid?
Ouders en school zijn partners in de opvoeding. Voor een optimaal verloop van de schoolcarrière van een leerling, is het belangrijk dat ze elkaar regelmatig van informatie voorzien: over leefregels, talentontwikkeling, vorderingen of eventuele stagnatie, over de sociaal-emotionele ontwikkeling van een leerling, zijn of haar thuissituatie, etc. Een regelmatig contact tussen school en ouders kan de samenwerking bij leerproblemen of problemen thuis bevorderen, zorgt voor een betere afstemming tussen de opvoeding thuis en op school en stelt scholen in staat om te profiteren van de kennis, het inzicht en de ervaring van ouders. Ouderbetrokkenheid kan, kortom, een belangrijke bijdrage leveren aan een optimaal verloop van de schoolloopbaan.



Levert ouderbetrokkenheid, behalve een optimaal verloop van de schoolcarrière, nog op andere terreinen winst op?
Vaak wel. Betrokken ouders kunnen bijdragen aan een levendig schoolklimaat, kunnen de school een kritische spiegel voorhouden en kwaliteitsverbeteringen aanjagen. Tenslotte kunnen de ouders ervoor zorgen dat de medezeggenschap een breder draagvlak krijgt. Zie verder: voordelen



Waarom staat ouderbetrokkenheid de laatste tijd zo sterk in de belangstelling?
Steeds meer (lokale) overheden stimuleren scholen - soms in de vorm van dwingende voorschriften - om een ouderplan op te stellen, of aantoonbaar inspanningen te verrichten om ouders nauwer bij de school te betrekken. Dat heeft niet alleen te maken met het voortschrijdende inzicht dat ouders een essentiële schakel zijn tussen school en leerling, maar met het streven van overheid én scholen om de kwaliteit van onderwijs te verbeteren, en onderwijsachterstanden te verkleinen. Ouderbetrokkenheid kan daar een bijdrage aan leveren.



Waarom wordt ouderbetrokkenheid nogal eens in adem genoemd met inburgering?
De school is een samenleving in het klein, waarin meedoen, meedenken en meebeslissen essentieel zijn voor de sociale samenhang. Door ouders nauwer bij de dagelijkse gang van zaken op school te betrekken en hen te laten meepraten en meedenken over belangrijke zaken, stimuleert een school – indirect – ook hun maatschappelijke betrokkenheid en participatie. Omgekeerd kan de school, dankzij de inbreng en participatie van de ouders, zich verder ontwikkelen tot een lerende organisatie, en via de ouders een brug slaan naar de wijk. Zeker voor een school die de intentie heeft om als community te functioneren, is de actieve inbreng van ouders dan ook onontbeerlijk.



De begrippen ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie worden vaak door elkaar gebruikt. Wat is het verschil?
Ouderbetrokkenheid omvat alle zaken die te maken hebben met de relatie tussen onderwijs van het kind en ouders. Ouderparticipatie is slecht één aspect van ouderbetrokkenheid. Ouderparticipatie gaat over de ouders die daadwerkelijk binnen de school actief zijn als vrijwilliger of als vertegenwoordiger binnen medezeggenschapsraden. Activiteiten voor ouderbetrokkenheid kunnen o.a. bestaan uit: - Informatie en communicatie - Onderwijsondersteunend gedrag/ leerondersteuning door ouders - Opvoedingsondersteuning - Ouderhulp - Formele ouderparticipatie - Activiteiten voor/door ouders - Deskundigheidsbevordering van het schoolteam m.b.t. de relatie met ouders



Er zijn talloze manieren om ouderbetrokkenheid te stimuleren. Hoe bepalen we wat het beste bij onze school past?
Door na te gaan welke activiteiten ouders aanspreken, op welk terrein de ouderbetrokkenheid (nog) onvoldoende uit de verf komt en een kritische analyse te maken van de schoolcultuur. Voor een school die een lange traditie heeft op het gebied van medezeggenschap lijkt de uitbouw of doorstart van de OR/MR een voor de hand liggende vervolgstap. Op een school die het vooral moet hebben van informele initiatieven (een schaakclub na schooltijd, ad hoc georganiseerde koffieochtenden) ligt het wellicht minder voor de hand om te mikken op formele instrumenten.



Wat is een ouderplan?
In het beleidsplan ouderbetrokkenheid (in de wandelgangen vaak aangeduid als ‘ouderplan’) formuleert het schoolteam haar visie op ouderbetrokkenheid. In het plan geeft de school aan hoe zij de rol van ouders binnen de schoolgemeenschap ziet, op welke onderdelen het contact met ouders voor verbetering vatbaar is en welke activiteiten daar het beste op aansluiten. De activiteiten in een ouderplan worden altijd aan een duidelijke planning gekoppeld, met vooraf vastgestelde evaluatiemomenten.



Hoe stel je een ouderplan op?
Om een goed ouderplan te kunnen opstellen, is het belangrijk dat de school haar visie op de rol en positie van ouders in kaart brengt. Verder is het van cruciaal belang dat het plan door het hele schoolteam wordt gedragen (dus niet van boven wordt opgelegd), én dat de school in een vroeg stadium met ouders om de tafel gaat zitten om te horen wat hun visie is. De belangrijkste stappen bij het opstellen van een ouderplan zijn: het formuleren van de doelstellingen en verwachte resultaten, het verdelen en vastleggen van verantwoordelijkheden en de wijze van evaluatie. Verder staat in het ouderplan duidelijk aangegeven welke tijd en geldinvesteringen de verschillende activiteiten met zich meebrengen.



Op een toenemend aantal scholen is een oudercontactmedewerker actief. Wat is de meerwaarde van deze functie?
Ouderbetrokkenheid behelst vaak een reeks verschillende activiteiten, die door verschillende docenten worden uitgevoerd. Om deze activiteiten goed op elkaar af te stemmen en de afgesproken tijdsplanning te bewaken, is het belangrijk dat er iemand binnen de school als aanspreekpunt fungeert: de oudercontactmedewerker (ook wel oudercontactfunctionaris genoemd). De oudercoördinator fungeert als aanspreekpunt binnen de school en draagt de mede-verantwoordelijkheid voor de organisatie van ouderbetrokkenheid. Regelmatig overleg mét en een actieve ondersteuning dóór de schoolleiding zijn essentieel voor het welslagen van het ouderbetrokkenheidsbeleid.



Als directie willen we graag de betrokkenheid van ouders vergroten. Maar bij veel leerkrachten bestaat er nog de nodige weerstand. Hoe gaan we daar mee om?
Neem weerstanden van leerkrachten serieus en ga een open gesprek met uw leerkrachten aan. Probeer te achterhalen waar de weerstand precies vandaan komt en kijk samen met uw team wat de docenten voor mogelijke oplossingen zien. Geef aan wat de voordelen zijn van het betrekken van ouders, voor de school in het algemeen en voor de leerkrachten in het bijzonder. Gebruik een studiedag, workshop of teamvergadering om veel voorkomende vooroordelen te ontzenuwen en maak – waar mogelijk – gebruik van ambassadeurs: gemotiveerde docenten die op een andere school positieve ervaringen hebben opgedaan met ouderbetrokkenheid. Hun positieve verhalen leggen bij collega’s vaak meer gewicht in de schaal dan de overtuiging van een schoolbestuur of directie.



We hebben op onze school al vaak geprobeerd om ouders in beweging te krijgen. Maar of het nou gaat om ouderavonden, thema-avonden of de OR: de respons is telkens minimaal. Wat kunnen we verder doen om ouders te mobiliseren?
In vrijwel elke klas zijn wel een paar ouders die iets voor de school willen betekenen, of waarvan de interesse verder reikt dan hun eigen kind. Begin bij deze ouders, spreek ze persoonlijk aan, breng ze bij elkaar en leg uw vragen aan hen voor. Wat is de drempel die zij ervaren om hun stem te laten horen, wordt er wel voldoende naar hen geluisterd? Wellicht sluiten de activiteiten die de school heeft bedacht niet aan bij de behoeftes van de ouders. Bedenk samen met hen hoe u andere ouders kunt benaderen. Betrek hierbij uw team, vooral de mentoren. Zij zijn het gezicht van de school en kennen vaak ouders die een actievere rol kunnen vervullen. Zie ook: 10 tips voor het versterken van de ouderbetrokkenheid op de basisschool



We willen graag starten met huisbezoeken. Hoe moeten we dat aanpakken?
Het afleggen van huisbezoeken is een activiteit die een gedegen voorbereiding vergt. Daarom is het belangrijk om eerst samen met uw team na te gaan wat u met huisbezoeken wil bereiken. Bespreek met uw leerkrachten wat zij nodig hebben om de huisbezoeken naar tevredenheid af te leggen, en ga na of zij voldoende ‘bagage’ hebben om de gesprekken met ouders te voeren. Soms is aanvullende training noodzakelijk. Zorg dat de leerkrachten binnen hun takenpakket voldoende tijd krijgen voor uitvoering (voorbereiding, afleggen van de bezoeken én verslaglegging), maar zorg er ook voor dat zij op hun beurt ondersteuning krijgen. Bijvoorbeeld van een collega docent, die een aantal uur per maand beschikbaar is voor vragen en zorgen. Zie ook: huisbezoeken



Op onze school zijn wel 100 verschillende nationaliteiten vertegenwoordigd. Hoe kunnen we die allemaal bij de school betrekken?
Ouderbetrokkenheid gaat over álle leerlingen en hun ouders. De ervaring leert echter dat sommige oudergroepen lastiger te bereiken zijn, als gevolg van een communicatiedrempel (een taalbarrière, analfabetisme, andere culturele gebruiken etc.) of een kennisachterstand (een geringe kennis van het onderwijssysteem). Op een school met een uiteenlopende ouderpopulatie is het dan ook handig als leraren op de hoogte zijn van de belangrijkste principes van interculturele communicatie. Verder is het belangrijk dat de school verschillende communicatiemiddelen en strategieën inzet om ouders te bereiken: formeel en informeel, schriftelijk en mondeling, via contact- en klassenouders, reeds betrokken collega ouders, mentoren, etc. Tenslotte is het zaak om activiteiten te zoeken die aansluiten op de belevingswereld van een grote groep ouders. Bijvoorbeeld interculturele vieringen van pasen, kerstmis of suikerfeest, een gezamenlijke maaltijd in de klas waarbij alle ouders een gerechtje uit eigen cultuur verzorgen, etc.



Op onze school vinden de activiteiten voor ouders vooral op ad hoc basis plaats. Hoe zorgen we dat ouderbetrokkenheid een structureel onderdeel wordt van het schoolbeleid?
Door met het hele schoolteam een gezamenlijke visie vast te leggen. Activiteiten op het gebied van ouderbetrokkenheid raken gemakkelijk ondergesneeuwd door de waan van de dag. Met een beleidsplan ouderbetrokkenheid (‘ouderplan’) zorgt een school ervoor dat er continue aandacht is voor ouderbetrokkenheid, en dat activiteiten op het gebied van ouderbetrokkenheid planmatig worden uitgevoerd. Dat betekent dat de activiteiten niet alleen worden gekoppeld aan een tijdsschema, maar dat er ook vooraf evaluatiemomenten worden afgesproken. Tenslotte wordt in het ouderplan vastgelegd welke docent, mentor of welk directielid de (eind)verantwoordelijkheid draagt.



Hoe zorgen we ervoor dat de verantwoordelijkheid voor ouderbetrokkenheid niet op een persoon neerkomt?
Vaak berusten de initiatieven op het gebied van ouderbetrokkenheid bij een of twee actieve docenten, die ook op andere gebieden (zoals een mentorschap) een voortrekkersrol vervullen. Op het moment dat een van de docenten uitvalt, ligt het proces stil. Een school doet er daarom goed aan te zorgen voor een brede(re) basis: een oudercoördinator die de eindverantwoordelijkheid draagt, maar op zijn of haar beurt weer door een aantal collega’s wordt ondersteund. Omdat de activiteiten op het gebied van ouderbetrokkenheid (zoals het afleggen van huisbezoeken of het organiseren van themabijeenkomsten) tijdrovend kunnen zijn, kan een school er voor kiezen om de verantwoordelijkheid juist bij een docent te leggen, die nog geen extra taken vervult. Tenslotte is het belangrijk dat de directie het belang van ouderbetrokkenheid in het team uitdraagt en er voor zorgt dat het onderwerp op de agenda blijft staan. Bijvoorbeeld door een terugkerend overlegmoment in de teamvergadering, of door een werkgroep ouderbetrokkenheid. Als school lopen we vaak tegen het probleem aan dat veel van ‘onze’ ouders de Nederlandse taal niet spreken en afkomstig zijn uit een andere cultuur. We hebben het idee dat we deze ouders anders zouden moeten benaderen, maar we weten niet hoe. Het gebrekkig beheersen van de Nederlandse taal bemoeilijkt de communicatie voor de leerkrachten en voor de ouders. Het is een drempel die niet zomaar te nemen is. Natuurlijk zijn er lange termijn oplossingen die een bijdrage leveren, zoals een Taallessen op school voor ouders en het streven naar een team met een diverse populatie. Maar ook op de korte termijn zijn een aantal stappen te nemen: - Betrek ouder die goed Nederlands spreken maar ook de taal van andere ouders bij de oplossing: misschien hebben zij goede ideeën of zijn ze bereid nu en dan te tolken. - Zorg voor veelvuldig persoonlijk contact met ouders: ’s ochtends bij binnenkomst van de basisschool, persoonlijke gesprekjes tijdens ouderavonden, etc. Hoe persoonlijker het contact hoe meer vertrouwen er ontstaat. - Verleng 10 minutengesprekken naar 15 a 20 minutengesprekken, zo is er meer tijd om te checken of ouders de informatie echt snappen. - Ga op huisbezoek. Huisbezoeken versterken het contact met ouders waardoor ingewikkelde dingen makkelijke bespreekbaar worden. - Voer een duidelijk taalbeleid: verwacht je van ouders dat zij zelf voor een tolk zorgen (niet het betreffende kind!)? Zorg dan dat zij daarvan op de hoogte zijn en spreek hen daarop aan, in het belang van hun eigen kind, als ze die afsprak niet nakomen. - Zorg bij belangrijke momenten, zoals de 1e informatiebijeenkomst in de brugklas, voor een tolk, om zo er zeker van te zijn dat alle ouders de informatie snappen. - Voer ingewikkelde gespreken persoonlijk, dus niet via een brief of de telefoon, communicatie verloopt het beste wanneer je elkaar kunt zien. - Indien er budget voor is helpt het heel veel om een oudercontactmedewerker voor de school aan te trekken die met ouders in gesprek kan gaan in een taal die zij verstaan. - Blijf naar ouders toe het belang voor hun eigen kind en henzelf benadrukken dat zij Nederlands leren, help hen eventueel te zoeken naar mogelijkheden hiervoor. - Ook een ouderkamer creëert mogelijkheden voor persoonlijk contact, geeft ouders het gevoel welkom te zijn en schept daarmee vertrouwen, wat het contact weer makkelijker maakt. Betrek ook het team bij het zoeken naar oplossingen: Bedenk samen met uw team een plan om daar de komende tijd aan te werken aan oplossingen te werken en wat het team daarvoor nodig heeft. U kunt ervoor kiezen om u in dit proces te laten begeleiden door een externe adviseur.



Betrokken ouders zijn prachtig, maar we willen niet dat ouders teveel op school rondlopen of zich overal mee bemoeien. Hoe houden we zelf de regie?
Door een duidelijke visie te ontwikkelen en deze ook duidelijk uit te leggen aan ouders. Waar kunnen ouders over meedenken en -beslissen en wat blijft de (professionele) verantwoordelijkheid van de school? Wat wil de school met ouders en welke accenten legt zij daarbij? Streeft de school naar inspraak, naar een betere afstemming tussen de pedagogische doelen thuis en op school, of naar een groter aantal ouders dat binnen de school vrijwilligerstaken op zich neemt? Zorg regelmatig voor evaluatiemomenten en bespreek wat er goed gaat en wat eventueel verbetering behoeft, bespreek dit ook met de Ouderraad. Kom uw afspraken na en spreek de ouders erop aan als zij in gebreke blijven.



Een paar jaar geleden was ouderbetrokkenheid een hot item op onze school. Maar het enthousiasme van het begin is helaas voor een groot deel weggeëbd. Hoe zorgen we ervoor dat ouderbetrokkenheid een actueel onderwerp blijft?
Door erover te blijven communiceren. Met positieve voorbeelden (enthousiaste ouders, een actieve OR, schoolprojecten waaraan ouders als vrijwilliger hun bijdrage hebben geleverd, etc.), áls die voorhanden zijn, en anders met een gezonde dosis realisme. Het is belangrijk dat iedereen binnen de schoolgemeenschap zich realiseert dat ouderbetrokkenheid een proces is dat nooit voltooid is. Ouders komen en gaan, en dus moeten ook de inspanningen op het gebied van ouderbetrokkenheid voortdurend worden herhaald.